Öğretmenlerin Örgütsel Güç Mesafesi Algıları ile Özerklik Davranışları Arasındaki İlişkide Eleştirel Düşünme Eğilimlerinin Aracı Rolü / The Mediating Role of Teachers’ Critical Thinking Dispositions in the Relationship between their Organisational Power Distance Perceptions and Autonomy Behaviors

İbrahim Çolak; Yılmaz İlker Yorulmaz; Yahya Altınkurt

doi:10.19160/e-ijer.1076433

TR EN

Öğretmenlerin Örgütsel Güç Mesafesi Algıları ile Özerklik Davranışları Arasındaki İlişkide Eleştirel Düşünme Eğilimlerinin Aracı Rolü / The Mediating Role of Teachers’ Critical Thinking Dispositions in the Relationship between their Organisational Power Distance Perceptions and Autonomy Behaviors

Öz

Bu çalışmanın amacı, öğretmenlerin örgütsel güç mesafesi algıları ile özerklik davranışları arasındaki ilişkide eleştirel düşünme eğilimlerinin aracı rolünün belirlenmesidir. Araştırmanın örneklemini, Muğla ili Menteşe ilçesindeki ilkokul, ortaokul ve liselerde çalışan 322 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Örgütsel Güç Mesafesi Ölçeği, UF/EMI Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği ve Öğretmen Özerkliği Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde, betimsel istatistikler ve Pearson korelasyon katsayıları kullanılmıştır. Öğretmenlerin örgütsel güç mesafesi algıları ile özerklik davranışları arasındaki ilişkide eleştirel düşünme eğilimlerinin aracı etkisi yapısal eşitlik modellemesi ile test edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, öğretmenler, örgütsel güç mesafesinin boyutları açısından, en çok gücü kabullenme, en az gücü meşrulaştırma algısına sahiptir. Öğretmenlerin eleştirel düşünme eğilimleri ve özerklik davranışları yüksek düzeydedir. Öğretmenlerin özerklik davranışları ile gücü araçsal kullanma, gücü meşrulaştırma ve güce razı olma arasında düşük düzeyde, negatif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler bulunmaktadır. Eleştirel düşünme eğilimi ile gücü kabullenme, gücü araçsal kullanma ve güce razı olma arasında düşük düzeyde, negatif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler bulunmaktadır. Eleştirel düşünme eğilimi ile gücü meşrulaştırma arasında orta düzeyde, negatif yönlü; eleştirel düşünme eğilimi ile öğretmenlerin özerklik davranışları arasında ise orta düzeyde, pozitif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Örgütsel güç mesafesinin boyutlarından gücü meşrulaştırma ve güce razı olma ile öğretmen özerkliği arasındaki ilişkide eleştirel düşünme eğiliminin tam aracı rolünde olduğu ortaya konmuştur.

Anahtar Kelimeler

The Mediating Role of Teachers’ Critical Thinking Dispositions in the Relationship between their Organisational Power Distance Perceptions and Autonomy Behaviors / Öğretmenlerin Örgütsel Güç Mesafesi Algıları ile Özerklik Davranışları Arasındaki İlişkide Eleştirel Düşünme Eğilimlerinin Aracı Rolü

Abstract

The aim of this study is to determine the mediating role of teachers’ critical thinking dispositions in the relationship between their organisational power distance perceptions and autonomy behaviors. The sample of the research consists of 322 teachers working in primary, secondary, and high schools in Menteşe district of Muğla province. Organizational Power Distance Scale, UF/EMI Critical Thinking Disposition Scale, and Teacher Autonomy Scale were used as data collection instruments. Descriptive statistics and Pearson correlation coefficients were used in the analysis of the data. The mediating effect of teachers’ critical thinking dispositions in the relationship between their organisational power distance perceptions and autonomy behaviors was tested with structural equation modeling. According to the research findings, teachers have the perception of acceptance of power the most and justification of power the least in terms of the dimensions of organisational power distance. Teachers' critical thinking dispositions and their autonomy behaviors are at high levels. There are low level, negative and statistically significant relationships between teachers' autonomy behaviors and their instrumental use of power, justification of power, and acquiescence of power. There are low level, negative, and statistically significant relationships between critical thinking disposition and acceptance of power, instrumental use of power, and acquiscence of power. In addition, there is a moderate level, negative, and statistically significant relationship between critical thinking disposition and justification of power, and a moderate level, positive, and statistically significant relationship between critical thinking disposition and teachers' autonomy behaviors. It has been revealed that the critical thinking disposition has a full mediator role in the relationship between teacher autonomy and the dimensions of organisational power distance which are justification of power and acquiescence of power.

Keywords

References

Alkın Şahin, S., Tunca, N., Altınkurt, Y., & Yılmaz, K. (2016). Relationship between professional values and critical thinking disposition of science-technology and mathematics teachers. Eurasia Journal of Mathematics, Science & Technology Education, 12(1), 25-40. https://doi.org/10.12973/eurasia.2016.1371a
Ateş, A. (2019). Öğretmenlerin mizaçları ile güç mesafesi algıları arasındaki ilişki (Tez No. 538375) [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Atmaca, T. (2021). Öğretmenlerin örgütsel güç mesafesi ve örgütsel muhalefet algılarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Başkent University Journal of Education, 8(1), 11-27. https://buje.baskent.edu.tr/index.php/buje/article/view/358
Ayral, M., Özdemir, N., Türedi, A., Yılmaz-Fındık, L., Büyükgöze, H., Demirezen, S., Özarslan, H., & Tahirbegi, Y. (2014). Öğretmen özerkliği ile öğrenci başarısı arasındaki ilişki: PISA örneği. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 4(Özel Sayı 1), 207-218. https://doi.org/10.12973/jesr.2014.4os12a
Baron, R. M., & Kenny, D. A. (1986). The moderator–mediator variable distinction in social psychological research: Conceptual, strategic, and statistical considerations. Journal of Personality and Social Psychology, 51(6), 1173-1182. https://doi.org/10.1037/0022-3514.51.6.1173
Białas, S. (2009). Power distance as a determinant of relations between managers and employees in the enterprises with foreign capital. Journal of Intercultural Management, 1(2), 105-115. https://bazekon.icm.edu.pl/bazekon/element/bwmeta1.element.ekon-element-000171424256
Buyruk, H., & Akbaş, A. (2021). An analysis on the relationship between teachers’ occupational professionalism and their autonomy. Education and Science, 46(208), 431-451. https://doi.org/10.15390/EB.2021.9996
Büyüköztürk, Ş. (2014). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (20. bs.). Pegem Akademi.

Cicek Saglam, A., Yorulmaz, Y. I., Turkkas Anasiz, B., Colak, I., & Dumlu, N. N. (2018). Prediction of academic staffs’ organizational silence through their power distance perceptions. Üniversitepark Bülten, 7(2), 143-166. https://doi.org/10.22521/unibulletin.2018.72.6
Çiçek Sağlam, A., & Göldede, D. (2020). Öğretmenlerin güç mesafesi algıları ile örgütsel sessizlikleri arasındaki ilişki. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(6), 1-23. https://dergipark.org.tr/tr/pub/asead/issue/55211/736462
Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2018). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik SPSS ve LISREL uygulamaları (3. bs.). Pegem Akademi.
Çolak, İ., & Altınkurt, Y. (2017). Okul iklimi ile öğretmenlerin özerklik davranışları arasındaki ilişki. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 23(1), 33-71. https://kuey.net/index.php/kuey/article/view/87
Çolak, İ., Altınkurt, Y., & Yılmaz, K. (2017). Öğretmenlerin özerklik davranışları ile iş doyumları arasındaki ilişki. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 189-208. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ksbd/issue/34220/383408
Çolak, İ., Türkkaş-Anasız, B., Yorulmaz, Y. İ., & Duman, A. (2019). Öğretmen adaylarının eleştirel düşünme eğilimlerine cinsiyet, sınıf düzeyi, anne ve baba eğitim durumu değişkenlerinin etkisinin incelenmesi: Bir meta analiz çalışması. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 10(1), 67-86. https://doi.org/10.19160/ijer.541861
Demirer, K. (2018). Çalışanlarda güç mesafesine bağlı olarak prosedür adaleti algısı ve yönetici tatmini, iş arkadaşlarından tatmin, iş tatminine ilişkin İskenderun’da öğretmenler üzerine yapılan bir araştırma (Tez No. 530673) [Yüksek Lisans Tezi, Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Deniz, A. (2013). Okullarda güç mesafesi ve örgütsel bağlılık arasındaki ilişki (Tez No. 350972) [Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Emir, S. (2013). Öğretmenlerin düşünme stillerinin eleştirel düşünme eğilimlerini yordama gücü (İstanbul-Fatih Örneği). Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 13(1), 325-347. https://jestp.com/index.php/estp/issue/view/32
Ennis, R. H. (1987). A taxonomy of critical thinking dispositions and abilities. In J. B. Baron & R. J. Sternberg (Eds.), Teaching thinking skills: Theory and practice (pp. 9-26). Freeman.
Ennis, R. H. (1991). Critical thinking: A streamlined conception. Teaching Philosophy, 14(1), 5-24. https://doi.org/teachphil19911412
Ersoy, E., & Levent, F. (2020). Öğretmen algılarına göre örgütsel güç mesafesi ile örgütsel sinerji düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesi. İstanbul Aydın Üniversitesi Dergisi, 12(4), 345-356. https://doi.org/10.17932/iau.iaud.2009.002/iaud_v12i4003
Eurydice. (2008). Levels of autonomy and responsibilities of teachers in Europe. https://doi.org/10.2766/35479
Facione, P. A. (1990). Critical thinking: A statement of expert consensus for purposes of educational assessment and instruction. Research finding and recommendations. American Philosophical Association. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED315423.pdf
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B., Anderson, R. E., & Tatham, R. L. (2010). Multi-variate data analysis (7th ed.). Prentice-Hall.
Hallinger, P. (2004). Meeting the challenges of cultural leadership: The changing role of principals in Thailand. Discourse: Studies in The Cultural Politics of Education, 25(1), 61-73. https://doi.org/10.1080/0159630042000178482
Hofstede, G. (1983). The cultural relativity of organizational practices and theories. Journal of International Business Studies, 14(2), 75-89. https://doi.org/10.1057/palgrave.jibs.8490867
Hofstede, G. (2001). Culture’s consequences: Comparing values, behaviors, institutions, and organizations across nations (2nd ed.). Sage.
Hofstede, G., Hofstede, G. J., & Minkov, M. (2010). Cultures and organizations: Software of the mind, intercultural cooperation and its importance for survival. McGraw-Hill.
Iliman Püsküllüoğlu, E., & Altınkurt, Y. (2018). Öğretmenlerin eleştirel düşünme eğilimleri ile örgütsel muhalefet davranışları arasındaki ilişki. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(4), 897-914. https://doi.org/10.16986/HUJE.2018037422
Ingersoll, R. M. (2007). Short on power long on responsibility. Educational Leadership, 65(1), 20-25. https://repository.upenn.edu/gse_pubs/129
Judd, C. M., & Kenny, D. A. (1981). Process analysis: Estimating mediation in treatment evaluations. Evaluation Review, 5(5), 602-619. https://doi.org/10.1177/0193841X8100500502
Kamii, C. (1991). Toward autonomy: The importance of critical thinking and choice making. School Psychology Review, 20(3), 382-388. https://doi.org/10.1080/02796015.1991.12085561
Karabacak, M. S. (2014). Ankara ili genel liselerinde görev yapan öğretmenlerin özerklik algıları ile öz yeterlik algıları arasındaki ilişki (Tez No. 370318) [Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Keskin, E. (2021). Okul müdürlerinin kullandıkları güç türleri ile öğretmenlerin özerklik davranışları arasındaki ilişki (İzmir ili örneği) (Tez No. 656853) [Yüksek Lisans Tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Kılıç, H. E., & Şen, A. İ. (2014). UF/EMI eleştirel düşünme eğilimi ölçeğini Türkçeye uyarlama çalışması. Eğitim ve Bilim, 39(176), 1-12. https://doi.org/10.15390/EB.2014.3632
Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). The Guilford Press.
Kurban, C., & Tok, T. N. (2019). Öğretmenlerin eleştirel düşünme eğilimlerinin örgütsel bağlılık üzerindeki etkisi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 27(4), 1729-1745. https://doi.org/10.24106/kefdergi.3275
Lei, P. W., & Wu, Q. (2007). Introduction to structural equation modeling: Issues and practical considerations. Educational Measurement: Issues and Practice, 26(3), 33-43. https://doi.org/10.1111/j.1745-3992.2007.00099.x
Lipman, M. (1988). Critical thinking - What can it be. Educational Leadership, 46(1), 38-43. https://eric.ed.gov/?id=ED352326
Moomaw, W. E. (2005). Teacher-perceived autonomy: A construct validation of the teacher autonomy scale [Doctoral Dissertation, The University of West Florida]. UWF Theses and Dissertations. https://purl.flvc.org/uwf/fd/WFE0000027
Muega, M. A., Acido, M. B., & Lusung-Oyzon, M. V. (2016). Communication, social, and critical thinking skills of students with low-power-distance teachers in a high-power-distance country. International Journal of Whole Schooling, 12(1), 22-39. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1095344.pdf
OECD. (2014). Lessons from PISA for Korea, strong performers and successful reformers in education. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264190672-en
Polat, M. (2017). Sınıf öğretmenlerinin eleştirel düşünme eğilimleri ile yaratıcılık düzeylerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi (Tez No. 457397) [Yüksek Lisans Tezi, Adıyaman Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Robertson, S. L. (1996). Teachers’ work, restructuring and postfordism: Constructing the new ‘professionalism’. In I. Goodson & A. Hargreaves (Eds.), Teachers’ professional lives (pp. 28-55). Falmer Press.
Robertson S. L. (2010). Teachers matter… Don’t they? Placing teachers and their work in the global knowledge economy. In S. Macrine, P. McLaren, & D. Hill (Eds.), Revolutionizing pedagogy: Education for social justice within and beyond global neo-liberalism (pp. 235-255). Palgrave Macmillan.
Rudolph, L. (2006). Decomposing teacher autonomy: A study investigating types of teacher autonomy and how it relates to job satisfaction (UMI No. 3209981) [Doctoral Dissertation, University of Pennsylvania]. ProQuest Dissertations and Theses Global. https://proquest.com/pqdtglobal/docview/ 305243601/D473A2E3086E43A2PQ/1?accountid=16595
Schreiber, J. B., Nora, A., Stage, F. K., Barlow, E. A., & King, J. (2006). Reporting structural equation modeling and confirmatory factor analysis results: A review. The Journal of Educational Research, 99(6), 323-338. https://doi.org/10.3200/JOER.99.6.323-338
Schumacker, R. E., & Lomax, R. G. (2010). A beginner’s guide to structural equation modeling (3rd ed.). Taylor & Francis.
Scriven, M., & Paul, R. (1987). Defining critical thinking. The 8th Annual International Conference on Critical Thinking and Education Reform. https://criticalthinking.org/pages/definingcritical-thinking/766
Shengnan, L., & Hallinger, P. (2021). Unpacking the effects of culture on school leadership and teacher learning in China. Educational Management Administration & Leadership, 49(2), 214-233. https://doi.org/10.1177/1741143219896042
Soodmand Afshar, H., Rahimi, A., & Rahimi, M. (2014). Instrumental motivation, critical thinking, autonomy and academic achievement of Iranian EFL learners. Issues in Educational Research, 24(3), 281-298. https://iier.org.au/iier24/soodmand.pdf
Şimşek, O. F. (2007). Yapısal eşitlik modellemesine giriş: Temel ilkeler ve LISREL uygulamaları. Ekinoks.
Truong, T. D., Hallinger, P., & Sanga, K. (2017). Confucian values and school leadership in Vietnam: Exploring the influence of culture on principal decision making. Educational Management Administration & Leadership, 45(1), 77-100. https://doi.org/10.1177/1741143215607877
Vusparatih, D. S. (2017). Power distance between teacher and students in learning process based on Curriculum 2013. Humaniora, 8(4), 361-371. https://doi.org/10.21512/humaniora.v8i4.3726
Wang, H. W., & Guan, B. (2018) The positive effect of authoritarian leadership on employee performance: The moderating role of power distance. Frontiers in Psychology, 9, (Article 357). https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.00357
Weston, R., & Gore Jr, P. A. (2006). A brief guide to structural equation modeling. The Counseling Psychologist, 34(5), 719-751. https://doi.org/10.1177/0011000006286345
Wilches, J. U. (2007). Teacher autonomy: A critical review of the research and concept beyond applied linguistics. İkala, 12(18), 245-275. https://revistas.udea.edu.co/index.php/ikala/article/view/2720
Winch, C. (2006). Education, autonomy and critical thinking. Routledge.
Yazıcı, A. Ş. (2016). Öğretmenlerin özerklik davranışları ile öğrenen özerkliğini destekleme davranışları arasındaki ilişki. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(2), 1-23. https://doi.org/10.12973/jesr.2016.62.1
Yazıcı, A. Ş., & Akyol, B. (2017). Okul müdürlerinin liderlik davranışları ile öğretmen özerkliği arasındaki ilişki. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 4(10), 189-208. https://doi.org/10.16991/inesjournal.1365
Yorulmaz, Y. İ. (2021). Öğretmenlerin örgütsel güç mesafesi algılarının incelenmesi: Eğitim örgütlerine yansımaları, yapısal nedenleri ve yapılaşması (Tez No. 10394876) [Doktora Tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Yorulmaz, Y. İ., Çolak, İ., Altınkurt, Y., & Yılmaz, K. (2018). Örgütsel Güç Mesafesi Ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. Trakya Eğitim Dergisi, 8(4), 671-686. https://doi.org/10.24315/trkefd.411916
Yorulmaz, Y. İ., Çolak, İ., & Çiçek Sağlam, A. (2018). The relationship between teachers’ structural and psychological empowerment and their autonomy. Journal of Educational Sciences Research, 8(2), 81-96. https://doi.org/10.22521/jesr.2018.82.3
Zurmehly, J. (2008). The relationship of educational preparation, autonomy, and critical thinking to nursing job satisfaction. The Journal of Continuing Education in Nursing, 39(10), 453-460. https://doi.org/10.3928/00220124-20081001-10

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Studies on Education

Journal Section

Research Article

Authors

İbrahim Çolak
0000-0002-7914-3447
Türkiye

Yılmaz İlker Yorulmaz ^*
0000-0003-0934-3942
Türkiye

Yahya Altınkurt
0000-0002-5750-8847
Türkiye

Publication Date

April 30, 2022

Submission Date

February 20, 2022

Acceptance Date

March 30, 2022

Published in Issue

Year 1970 Volume: 13 Number: 2

DOI

https://doi.org/10.19160/e-ijer.1076433

IZ

https://izlik.org/JA83YM88YJ

Cite

RIS / Bibtex

APA

Çolak, İ., Yorulmaz, Y. İ., & Altınkurt, Y. (2022). Öğretmenlerin Örgütsel Güç Mesafesi Algıları ile Özerklik Davranışları Arasındaki İlişkide Eleştirel Düşünme Eğilimlerinin Aracı Rolü / The Mediating Role of Teachers’ Critical Thinking Dispositions in the Relationship between their Organisational Power Distance Perceptions and Autonomy Behaviors. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 13(2), 90-107. https://doi.org/10.19160/e-ijer.1076433

Öğretmenlerin İş Güvencesizliği Algıları ile Özerklik Davranışları Arasındaki İlişkide Örgütsel Güç Mesafesi Algısının Aracı Rolü

MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi

https://doi.org/10.33206/mjss.1549700

BİLGİ PAYLAŞIMININ YENİLİKÇİ İŞ DAVRANIŞI ÜZERİNE ETKİSİNDE ÖRGÜTSEL GÜÇ MESAFESİNİN DÜZENLEYİCİ ROLÜ

Pamukkale University Journal of Social Sciences Institute

https://doi.org/10.30794/pausbed.1559508

The Relationship Between Organizational Trust and Teacher Autonomy: The Mediating Role of Self‐Efficacy Beliefs

Psychology in the Schools

https://doi.org/10.1002/pits.23414

Sınıf Öğretmenlerinin Görüşlerine Göre Helikopter Anne-Baba Davranışlarının Çocuklarının Eğitim ‎Sürecine Yansımalarının İncelenmesi

Ege Eğitim Dergisi

https://doi.org/10.12984/egeefd.1589499

Comparative Analysis of Educators’ Self-efficacy, Autonomy, and Perceived Stress Among Specialized and Non-specialized Teaching

Journal of Interdisciplinary Perspectives

https://doi.org/10.69569/jip.2025.490

Öz