Araştırma Makalesi

Üniversite Öğrencilerinin Kompulsif Çevrimiçi Satın Alma Davranışları ve Öz Duyarlık Düzeyleri / The Relationship Between Compulsive Online Buying and Self-Compassion Levels of University Students

Cilt: 16 Sayı: 1 25 Haziran 2025
PDF İndir
EN TR

Üniversite Öğrencilerinin Kompulsif Çevrimiçi Satın Alma Davranışları ve Öz Duyarlık Düzeyleri / The Relationship Between Compulsive Online Buying and Self-Compassion Levels of University Students

Öz

Bu çalışmada üniversite öğrencilerinin öz duyarlıkları ile çevrimiçi kompulsif satın alma davranışları arasındaki ilişki araştırılmıştır. Bu amaçla, üniversite öğrencilerinin öz duyarlılıklarının, kompulsif çevrimiçi satın alma davranışını yordamadaki rolünü incelemek amacıyla ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Çalışma grubu, 2024-2025 eğitim öğretim yılında Ondokuz Mayıs Üniversitesi'nde öğrenim gören 226 üniversite öğrencisinden oluşmuştur. Katılımcıların 168'i (%74,3) kadın, 58'i (%25,7) erkektir. Ortalama yaş 20,91'dir. Araştırma verileri Öz Duyarlık Ölçeği ve Çevrimiçi Kompülsif Satın Alma Ölçeği kullanılarak elde edilmiştir. Verilerin analizinde Çoklu Doğrusal Regresyon Analizi, Pearson Moment Korelasyon Katsayısı ve MANOVA kullanılmıştır. Çoklu Doğrusal Regresyon Analizi sonuçlarına göre, öz duyarlık ölçeği alt boyutları çevrimiçi kompulsif satın alma puanları için açıklanan toplam varyansın yaklaşık %28'ini açıklamaktadır. Öz sevecenlik alt boyutu ve aşırı özdeşleşme alt boyutu çevrimiçi kompulsif satın alma puanlarının anlamlı yordayıcılarıdır; Öz-yargılama, paylaşım farkındalığı, izolasyon ve bilinç alt boyutlarının çevrimiçi kompulsif satın alma puanlarının anlamlı yordayıcıları olmadığı görülmektedir. Sonuçlar literatür ışığında tartışılmıştır. Öz duyarlılığı düşük olan bireylerin, duygusal boşlukları doldurmak için harcama yapma yoluna gidebileceği ve satın alma yoluyla sağlayacakları kısa vadede psikolojik rahatlama yaratabileceği şeklinde yorumlanmıştır. Bunun ise bireyi, kalıcı olmayan bir rahatlama sağlayarak daha fazla satın alma davranışına itebileceği şeklinde yorumlanmıştır. Ayrıca, üniversite öğrencilerinin öz-şefkat ve çevrimiçi kompulsif satın alma puanları arasında cinsiyete göre anlamlı bir fark yoktur. Literatürde de cinsiyetin etkisiyle ilgili çelişkili sonuçlar söz konusudur bunun bireylerin davranışlarının çok boyutlu yapısından kaynaklandığı ve bireyin psikolojik durumu ile çevresel faktörlerin de burada önemli bir rol oynadığı söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu araştırma için etik izin, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sosyal ve Beşerî Etik Kurulunun 31/01/2025 tarih ve 2025- 54 sayılı kararıyla alınmıştır.

Kaynakça

  1. Akbaş, U., & Tavşancıl, E. (2015). Farklı örneklem büyüklüklerinde ve kayıp veri örüntülerinde ölçeklerin psikometrik özelliklerinin kayıp veri baş etme teknikleri ile incelenmesi. Journal of Measurement and Evaluation in Education and Psychology, 6(1), 38-57. https://doi.org/10.21031/epod.26476
  2. Akın, Ü., Akın, A., & Abacı, R. (2007). Öz-duyarlık ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(33), 1-10. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/87628
  3. Akkaş, İ. (2021). Çevrimiçi (online) alışveriş bağımlılığı üzerine araştırma: Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi örneği. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 8(4), 236-256. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1986805
  4. Albrecht, U., Kirschner, N.E. & Grüsser, S.M. (2007). Diagnostic instruments for behavioural addiction: an overview. Psychosoc Med., 4. 1-11 https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2736529/
  5. Allen, A. B., & Leary, M. R. (2010). Self-Compassion, stress, and coping. Social and Personality Psychology Compass, 4, 107-118. https://doi.org/10.1111/j.1751-9004.2009.00246.x
  6. Andreassen, C. S., Griffiths, M. D., Pallesen, S., Bilder, R. M., Torsheim, T., & Aboujaoude, E. (2015). The bergen shopping addiction scale: Reliability and validity of a brief screening test. Front Psychol., 6:1374. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2015.01374
  7. Black, D. W. (2007). Compulsive buying disorder: a review of the evidence. CNS Spectrums, 12(2), 124-132. https://l24.im/fBpqKQI
  8. Bozdağ, Y. T. (2015). Parayla saadet olur mu? Kompulsif çevrimiçi satın alma davranışıyla ilgili değişkenlerin incelenmesi ve Bergen alışveriş bağımlılığı ölçeğinin Türkçe uyarlanması (Yüksek lisans tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi). YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

25 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

9 Mart 2025

Kabul Tarihi

19 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 16 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Namazov, S., & Epli, H. (2025). Üniversite Öğrencilerinin Kompulsif Çevrimiçi Satın Alma Davranışları ve Öz Duyarlık Düzeyleri / The Relationship Between Compulsive Online Buying and Self-Compassion Levels of University Students. e-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 16(1), 50-62. https://doi.org/10.19160/e-ijer.1654186

This journal uses a CC BY-NC-SA license.
 

[email protected]        http://www.e-ijer.com       

Posta Adres: Erzene Mahallesi, İstanbul Caddesi, Ege Üniversitesi Eğitim Fakültesi, 35040, Bornova/İzmir