Akılcı Duygusal Eğitimin Yatılı ve Yatılı Olmayan Ortaokul Öğrencilerinin Zorbalığa Maruz Kalma Düzeylerine Etkisi

Fatih Baykal; Asım Çivitci

doi:10.19160/e-ijer.883330

TR EN

Akılcı Duygusal Eğitimin Yatılı ve Yatılı Olmayan Ortaokul Öğrencilerinin Zorbalığa Maruz Kalma Düzeylerine Etkisi

Öz

Bu araştırmanın amacı, akılcı duygusal eğitimin yatılı ve yatılı olmayan ortaokul öğrencilerinin zorbalığa maruz kalma düzeyleri üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırmada, yatılı olan ve yatılı olmayan öğrencilerde ayrı ayrı olmak üzere iki deney ve iki kontrol grubu bulunmaktadır. Araştırma grubunu, 15’er katılımcının yer aldığı deney ve kontrol gruplarındaki, toplam 60 yedinci ve sekizinci sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Öğrencilerin akran zorbalığına maruz kalma düzeyleri “Akran Zorbalığı Ölçeği”nin “Kurban” alt ölçeği ile ölçülmüştür. Araştırmada öntest-sontest kontrol gruplu, iki faktörlü (2x4) karışık deneysel desen kullanılmıştır. Elde edilen veriler, parametrik olmayan testler kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, akılcı duygusal eğitimin yatılı ve yatılı olmayan öğrencilerin zorbalığa maruz kalma düzeylerini azaltmada etkili olduğu ve bu etkinin bir aylık ve üç aylık izleme dönemi sonunda da devam ettiği gözlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

The Effect of Rational Emotive Education on the Levels of Exposure to Bullying Among Boarding and Non-boarding Secondary School Students

Abstract

The aim of this study is to examine the effect of rational emotive education on the exposure to bullying in boarding and non-boarding secondary school students. In the study there were two experimental and two control groups separately for boarding and non-boarding students. The research was carried out with 15 students in each groups, 60 students in total from the seventh and eighth grade. “Victim” subscale adapted out of the peer bullying scale was used to measure the students’ levels of exposure to peer bullying during the investigation. A two-factor (2x4) mixed pattern with pretest-posttest control group was used in there search. For data analysis, non-parametric tests were used. The findings of there search were as follows: The rational emotive education program applied was effective in reducing boarding and non-boarding students' levels of exposure to bullying. This positive effect was also continued at the end of a monthly and quarterly follow-upperiod.

Keywords

Kaynakça

Acar, H. ve Kılınç, M. (2017). Akran baskısıyla başa çıkma konusunda hazırlanan psiko-eğitim programının lise öğrencilerinin akran baskısı düzeylerine etkisi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(19), 287-300.
Aktuğ, T. (2006). Ergenlerde akran baskısı ve benlik saygısının incelenmesi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mersin.
Altun, E. (2006). Akılcı duygusal temelli güvengenlik eğitiminin ilköğretim beşinci sınıf öğrencilerinin akılcı olmayan inanç ve güvengenlik düzeylerine etkisi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Arslan, S. ve Savaşer, S. (2009). Akran zorbalığını önlemede okul hemşiresinin rolü. Maltepe Üniversitesi Hemşirelik Bilim ve Sanatı Dergisi, 2(3), 118-123.
Ayas, T. (2008). Zorbalığı önlemede tüm okul yaklaşımına dayalı bir programın etkililiği. (Yayınlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Baldry, A. C., & Farrington, D. P. (1999). Types of bullying among Italian school children. Journal of Adolescence, 22(3), 423-426.
Bauman, S. (2008). The role of elementary school counselors in reducing school bullying. The Elementary School Journal, 108(5), 362-375.
Bender, D. & Löseli, F. (2011). Bullying at school as a predictor of delinquency, violence and other anti-social behaviour in adulthood. Criminal Behaviour and Mental Health, 21, 99–106.

Bernard, M. E. & DiGiuseppe, R. (1994). Rational-emotive consultation: The missing link to successful consultation. In M. E. Bernard & R. Digiuseppe (eds.), School psychology. Rational-emotive consultation in applied settings. Hillsdale, NJ, US: Lawrence ErlbaumAssociates, 1-31.
Bilgiç, E. ve Yurtal, F. (2009). Zorbalık eğilimlerinin sınıf iklimine göre incelenmesi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 5 (2), 180-194.
Bilgin, A. (2007). Yatılı ve gündüzlü ilköğretim okulu öğrencilerinin zorbalığa ilişkin görüşleri. Ege Eğitim Dergisi, 8(1), 1-18.
Büyüköztürk, Ş. (2001). Deneysel desenler. Ankara: Pegem Yayıncılık.
Bozkurt, S., Akbıyık, A., Yüzük, S., Beşer, N. G. ve Sağkal, T. (2011). Bir yatılı bölge okulunda akran istismarı ve farkındalık eğitiminin etkisi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(14), 1-9.
Carney, A. G. (2008). No vacation from bullying: A summer camp intervention pilot study. Education, 129(1), 163‐184.
Coşkun, Y. ve Kurnaz, A. (2009). İlköğretim öğrencilerinin benlik saygısı ve akran baskısı düzeyi ilişkisi üzerine bir inceleme. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17, 112-129.
Çivitci, A. (2003). Akılcı duygusal eğitimin ilköğretim öğrencilerinin mantıkdışı inanç, sürekli kaygı ve mantıklı karar verme düzeylerine etkisi. (Yayınlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Çivitci, A. (2005). Akılcı duygusal eğitimin ilköğretim öğrencilerinin mantıkdışı inanç, sürekli kaygı ve mantıklı karar verme düzeylerine etkisi. Ege Eğitim Dergisi, 6(2), 59-80.
Çivitçi, A. (2014). İlk ergenlikte öğrenci yaşam doyumu: Okul psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri açısından bir değerlendirme. Milli Eğitim Dergisi, 43(202), 5-18.
Çivitçi, A., Türküm, A. S., Duy, B. ve Hamacı, Z. (2014). Okullarda aklıcı-duygusal davranış terapisine dayalı uygulamalar. Ankara: Pegem Akademi.
Dawn, J., Cowie, H. & Bray D. (2006). Bully dance’: Animation as a tool for conflict resolution. Pastoral Care, 24(1), 27-32.
Dölek, N. (2002). Öğrencilerde zorbaca davranışların araştırılması ve bir önleyici program modeli. (Yayınlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Espelage, D., & Swearer, S. M. (2004). Bullying in American schools- a social-ecological perspective on prevention and intervention. New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates.
Farrington, D. P., & Ttofi, M. M. (2010). Campbell systematic reviews: School-based program storeduce bullying and victimization. (Last updated). The Cample Collaboration.
Glover, D., Gough, G., Johnson, M., & Cartwright, N. (2000). Bullying in 25 secondary schools: Incidence, impact, and intervention. Educational Research, 42(2), 141-156.
Gökkaya, F. (2015). İlköğretim öğrencilerinde zorbalık eğilimini azaltmaya yönelik bilişsel davranışçı bir müdahale programının geliştirilmesi ve etkililiğinin değerlendirilmesi. (Yayınlanmamış doktora tezi). Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. İzmir.
Gökler, R. (2009). Okullarda akran zorbalığı. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 6(2), 511-537.
Griffin R. S. ve Gross, A. M. (2004). Childhood bullying: Current empirical finding sand future directions for research. Aggression and Violent Behavior, 9, 379-400.
Gültekin, Z. ve Sayıl, M. (2005). Akran zorbalığı belirleme ölçeği geliştirme çalışması. Türk Psikoloji Yazıları, 8(15), 47-61.
Hovardaoğlu, S. (2000). Davranış bilimleri için araştırma teknikleri. Ankara: Ve-Ga Basım Yayın.
Jacobsen, K. E., & Bauman, S. (2007). Bullying in schools: School counselors' responses to three types of bullying incidents, Professional School Counseling,11(1), 1-9.
Kapçı, E. M. (2004). İlköğretim öğrencilerinin zorbalığa maruz kalma türünün ve sıklığının depresyon, kaygı ve benlik saygısıyla ilişkisi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 37(1), 1-13.
Kartal, H. ve Bilgin, A. (2007). İlköğretim öğrencilerine yönelik bir zorbalık karşıtı program uygulaması: Okulu zorbalıktan arındırma programı. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 3(2), 207-227.
Kaşıkçı, F. (2018). Ergenlerde akran zorbalığı ile başa çıkma stratejileriyle bilişsel çarpıtmalar ve öz düzenleme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.
Knaus, W. (2004). Rational emotive education: Trends and directions. Romanian Journal of Cognitive and Behavioral Psychotherapies, 4(1), 9-22.
Kutlu, F. (2005). The effect of bullying management training on bullying behaviors of elementary school students. (Yayınlanmamış doktora tezi). Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Kutlu, F. ve Aydın, G. (2010). Akran zorbalığı ölçek geliştirme ön çalışması: kendini bildirim formu. Türk Psikoloji Yazıları, 13(25), 1-12.
Lupu, V. & Iftene, F. (2009). The impact of rational emotive behaviour education on anxiety in teenagers. Journal of Cognitive and Behavioral Psychotherapies, 9(1), 95-105.
Menesini, E., Modena, M., & Tani, F. (2009). Bullying and victimization in adolescence: Concurrent and stable roles and psychological health symptoms. The Journal of Genetic Psychology, 170 (2), 115–133.
Meyer, D. J. (1982). Effetcts of rational-emotive group therapy upon anxiety and self-esteem of learning disabled children. Dissertation Abstracts International, 42(10), 4201-B.
Olweus, D. (1991). Bully/victim problems among school children: Basic facts and effects of a school based intervention program. In D. J. Pepler & K. H. Rubin (Eds.), The development and treatment of childhood aggression (p. 411–448). Lawrence Erlbaum Associates, Inc.
Olweus, D. (1995). Bullying or peer abuse at school: Fact and intervention. Current Directions in Psychological Science, 4(6), 196-200.
Olweus, D. (2004). Bullying at school. (9th ed.). UK: Blackwell.
Önder, F. C. ve Sarı, M. (2012). İlköğretim öğrencilerinde zorbalık ve okul yaşam kalitesi. İlköğretim Online, 11(4), 897-914.
Pellegrini, A. D. & Long, J. D. (2002). A longidutinal study of bullying, dominance, and victimaziton during the transition from primary school through secondary school. British Journal of Developmental Psychology, 20, 259-280.
Pişkin, M. (2002). Okul zorbalığı: Tanımı, türleri, ilişkili olduğu faktörler ve alınabilecek önlemler. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 2(2), 531-562.
Smith, P. K., & Ananiadou, K. (2003). The nature of school bullying and the effectiveness of school-based interventions. Journal of Applied Psychoanalytic Studies, 5(2), 189-209.
Spencer, S. (2005). Rational emotive behavior therapy: It's effectiveness with children. Retrieved from https://core.ac.uk/download/pdf/5066797.pdf
Şahin, M. ve Akbaba, S. (2010). İlköğretim okullarında zorbaca davranışların azaltılmasına yönelik empati eğitim programının etkisinin araştırılması. Kastamonu Eğitim Dergisi, 18(1), 331-342.
Şimşek, D. (2010). Yatılı ilköğretim bölge okulu ve ailesi yanında kalan ilköğretim sekizinci sınıf öğrencilerinin akran ilişkileri, sosyal destek algıları ve yaşam doyumlarının incelenmesi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
Takış, Ö. (2006). Orta öğretim kurumları için geliştirilen zorba davranışlarla baş edebilme programının etkisinin incelenmesi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Toprakçı, E. (2017). Sınıf Yönetimi. Ankara: PegemA Yayınları.
Torun, S. (2007). Akran baskısı düzeyi farklı olan lise öğrencilerinin karar stratejilerinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Trip, S., McMahon, J., Bora, C. & Chipea, F. (2010). The efficiency of a rational emotive and behavioral education program in diminishing dysfunctional thinking, behaviours and emotions in children. Journal of Cognitive and Behavioral Psychotherapies, 10(2), 173-186.
Trip, S., Vernon, A., & McMahon, J. (2007). Effectiveness of rational-emotive education: A quantitative meta-analytical study. Journal of Cognitive & Behavioral Psychotherapies, 7(1), 81-93.
Türktan, Ş. (2013). Zorbalıkla baş etmeye yönelik akran destek programının ortaokul 6. ve 7. sınıf öğrencilerinin zorbalıkla baş etme becerilerine etkileri. (Yayınlanmamış doktor tezi). Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
Vernon, A. & Bernard, M.E. (2006). Applications of REBT in schools: Prevention, promotion, intervention. In: A. Ellis & M.E. Bernard (Ed.), Rational emotive behavioral approaches to childhood disorders (pp. 415-460). New York: Plenum Pres.
Vernon, A. (1999). Counseling children and adolescents (2nd Ed.). Denver: Love Publishing Company.
Vernon, A. (2008). Düşünce, duygu, davranış: Ergenler için duygusal eğitim programı. (Çev. A. R. Çeçen ve F. Cenkseven). Adana: Nobel Kitabevi. (Orijinal çalışmanın basım tarihi 2006).
Whitted, K.S. & Dupper, D. R. (2005). Best practices for preventing or reducing bullying in schools. Children and Schools, 27(3), 17-175.
Yavuzer, Y. ve Üre, Ö. (2010). Saldırganlığı önlemeye yönelik psiko-eğitim programının lise öğrencilerindeki saldırganlığı azaltmaya etkisi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24, 389-405.
Yıkılmaz, M. (2009). Akılcı duygusal eğitim programının lise öğrencilerinin akılcı olmayan inançları ve problem çözme beceri algıları üzerine etkisi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gaziantep.
Zindi, F. (1994). Bullying at boarding school: a Zimbabwe study. Research in Education, 51, 23-32.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Eğitim Üzerine Çalışmalar

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Fatih Baykal ^*
0000-0003-1252-4330
Türkiye

Asım Çivitci
0000-0002-9765-139X
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2021

Gönderilme Tarihi

19 Şubat 2021

Kabul Tarihi

6 Haziran 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Cilt: 12 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.19160/e-ijer.883330

IZ

https://izlik.org/JA45NH97NU

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Baykal, F., & Çivitci, A. (2021). Akılcı Duygusal Eğitimin Yatılı ve Yatılı Olmayan Ortaokul Öğrencilerinin Zorbalığa Maruz Kalma Düzeylerine Etkisi. e-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 12(2), 36-54. https://doi.org/10.19160/e-ijer.883330

Cited By

2010-2022 Yılları Arasında Yapılmış Akılcı Duygusal Davranış Terapi Odaklı Çalışmaların İncelemesi

Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi

https://doi.org/10.38155/ksbd.1286175